Quản lý hay thu phí OTT - đều không dễ

Ngay sau khi nhận được chỉ đạo từ Thủ tướng Chính phủ, Bộ Thông tin và Truyền thông nói rằng họ đang nghiên cứu và sẽ sớm ban hành các quy định để quản lý dịch vụ gọi điện và nhắn tin miễn phí (Over The Top - OTT) như Viber, Line, Kakao, WeChat, Zalo... Tuy nhiên, quản lý như thế nào và ra sao vẫn chưa rõ.

Trói ứng dụng OTT

Chị Thanh Thảo rất vui khi gần đây chị tiết kiệm được một khoản tiền điện thoại hàng tháng nhờ sử dụng ứng dụng nhắn tin và gọi điện miễn phí của Viber. Đây là ứng dụng di động dành cho điện thoại thông minh, chỉ cần kết nối Internet hoặc 3G người dùng có thể gửi tin nhắn và gọi điện hoàn toàn miễn phí.

Chị cho biết Viber rất dễ sử dụng và khá tiện lợi, đặc biệt là mỗi khi đi công tác nước ngoài. Thay vì phải dùng dịch vụ chuyển vùng (roaming) khá đắt đỏ của nhà mạng trong nước, chị có thể dùng Viber gọi về nhà miễn phí.

Câu chuyện của chị Thảo cho thấy mạng viễn thông di động đã không còn là công cụ duy nhất để truyền tải thông tin khi mà điện thoại thông minh bùng nổ. Và các ứng dụng OTT này đang cạnh tranh trực tiếp với các nhà mạng.

Thay vì trả tiền để gửi tin nhắn hay gọi điện, mọi người có thể dùng Skype, WhatsApp, Viber, Line, Kakao hay Zalo... mà không tốn đồng nào.

Tuy nhiên, niềm vui của chị Thảo có khả năng sẽ không được kéo dài khi mới đây Thủ tướng Chính phủ vừa chỉ đạo cho Bộ Thông tin và Truyền thông sớm xây dựng, ban hành chính sách quản lý đối với các dịch vụ liên lạc miễn phí trên mạng Internet, bao gồm cả OTT. Chỉ đạo này được đưa ra trong bối cảnh các doanh nghiệp viễn thông than phiền về việc doanh thu bị sụt giảm do sự cạnh tranh từ dịch vụ OTT.

Ông Bùi Quốc Việt, người phát ngôn của tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT), đơn vị sở hữu mạng Vinaphone và MobiFone, nói rằng đã có lúc doanh thu của hai mạng này giảm tới 30% vì người dùng sử dụng dịch vụ OTT miễn phí của Viber, Line, Kakao hay Zalo.

Trong khi đó, tập đoàn Viễn thông Quân đội (Viettel) cho hay chỉ tính riêng sáu tháng đầu năm 2012 (người viết không xin được số liệu cập nhật hơn), lượng người dùng Viber đã làm giảm doanh thu của Viettel 1.500 tỉ đồng. Ngoài việc giảm doanh thu, các nhà mạng cũng khôn khéo viện dẫn lý do nguy cơ mất an ninh thông tin cho người tiêu dùng.

Hiện, ở Việt Nam các ứng dụng OTT như Viber đã có gần 5 triệu người dùng, Line đã đạt ngưỡng 3 triệu và trong giữa tháng 8 này, Zalo công bố họ cán mốc con số 4 triệu người dùng chỉ sau một năm ra mắt thị trường. Vào cuối năm nay, các nhà cung cấp dịch vụ này hy vọng sẽ thu hút 20 triệu người ở Việt Nam.

Quản lý ra sao?

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Thông tin và Truyền thông đang nghiên cứu và sẽ sớm ban hành các quy định để quản lý dịch vụ OTT. Ông Phạm Hồng Hải, Cục trưởng Cục Viễn thông (Bộ Thông tin và Truyền thông), khẳng định rằng do các dịch vụ OTT đã có mức độ ảnh hưởng rất lớn nên cơ quan chức năng phải có biện pháp quản lý, nhưng ở mức độ nào thì cần nghiên cứu để không ảnh hưởng đến người tiêu dùng.

Trước áp lực mới từ cơ quan quản lý, nhiều nhà cung cấp dịch vụ OTT khá lo lắng song họ vẫn cho rằng nếu OTT bị đưa vào diện quản lý thì chính sách phải minh bạch và công bằng, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển.

Ông Lê Hồng Minh, Tổng giám đốc Công ty cổ phần VNG, đơn vị phát triển dịch vụ Zalo với 4 triệu người dùng, cho rằng các ứng dụng OTT hiện được cung cấp tại Việt Nam có cả ứng dụng trong và ngoài nước, chính sách quản lý phải làm sao tạo được sự công bằng cho các doanh nghiệp cung cấp các ứng dụng này.

VNG cho rằng, OTT là một xu hướng phát triển và đem lại nhiều tiện ích cho người dùng, nên việc chặn các ứng dụng này sẽ đi ngược lại xu thế thế giới và phương hại đến lợi ích của người tiêu dùng. Ông dẫn chứng rằng dịch vụ thư điện tử như e-mail đang khiến doanh thu của ngành bưu chính sụt giảm nhưng không vì thế mà cấm dịch vụ này.

Câu chuyện nhà mạng bị cạnh tranh không chỉ diễn ra ở Việt Nam mà còn xảy ra trên khắp thế giới như Hàn Quốc, Trung Quốc, Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Mỹ, Hà Lan...

Hãng tư vấn viễn thông và công nghệ thông tin Ovum ước tính OTT đã làm bốc hơi gần 14 tỉ đô la Mỹ của các doanh nghiệp viễn thông trên toàn cầu.



Trong một cuộc trao đổi qua điện thoại, ông Tống Viết Trung, Phó tổng giám đốc Viettel, cũng thừa nhận rằng với sự bùng nổ của các phương thức liên lạc mới thì các nhà mạng sẽ phải từ bỏ “nghề alô” như lâu nay. Ông nói: “Để tồn tại nhà mạng sẽ phải bắt tay với các nhà cung cấp ứng dụng OTT. Đồng thời, phải đa dạng hóa dịch vụ trên hạ tầng viễn thông của mình nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào các dịch vụ cơ bản như thoại và tin nhắn”.

Trao đổi về vấn đề nên quản lý OTT ra sao, nhiều chuyên gia viễn thông cho rằng Việt Nam phải chấp nhận OTT như một xu hướng công nghệ mới và nên học hỏi kinh nghiệm từ các nước khác.

Ông Thiều Phương Nam, Tổng giám đốc hãng Qualcomm tại khu vực Việt Nam, Lào và Campuchia, nói rằng việc quản lý OTT là bài toán không hề dễ dàng bởi đây là xu hướng công nghệ mà cả thế giới đi theo. Tuy nhiên, theo ông Nam, về mặt kỹ thuật các nhà mạng có thể chặn các ứng dụng OTT. Nhưng đây là hành động tiêu cực, đi ngược lại với lợi ích của người tiêu dùng.

Ngoài ra, nhà mạng cũng có thể điều chỉnh giá để làm dịch vụ OTT kém hấp dẫn hơn thông qua việc thu phụ phí dịch vụ của nhà cung cấp nội dung trên mạng lưới di động hoặc đưa ra các gói cước đi kèm dịch vụ OTT.

Tuy nhiên, những cách làm này đều đi ngược với xu hướng phát triển tất yếu và đều có nguy cơ bị đào thải.

Theo ông Nam, các mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng OTT cần được nghiên cứu để tăng doanh thu. Sự hợp tác này có thể khiến nhà mạng giảm doanh thu từ dịch vụ cơ bản là thoại và tin nhắn, nhưng đó là cách làm thuận theo tương lai và sự phát triển của công nghệ.

OTT là một xu hướng phát triển và đem lại nhiều tiện ích cho người dùng, nên việc chặn các ứng dụng này sẽ đi ngược lại xu thế thế giới và phương hại đến lợi ích của người tiêu dùng. Ảnh: T.L
OTT là một xu hướng phát triển và đem lại nhiều tiện ích cho người dùng, nên việc chặn các ứng dụng này sẽ đi ngược lại xu thế thế giới và phương hại đến lợi ích của người tiêu dùng. Ảnh: T.L

Kinh nghiệm từ Trung Quốc

Vào cuối tháng 4 năm nay, Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin của Trung Quốc tuyên bố Chính phủ Trung Quốc sẽ không can thiệp vào chuyện thu phí người dùng WeChat (một ứng dụng OTT phổ biến ở Trung Quốc), đồng thời khẳng định quyền quyết định thuộc về Công ty Tencent, đơn vị phát triển ứng dụng này. Trong khi đó, Tencent tuyên bố không có ý định thu phí dịch vụ, với lý do việc thu phí sẽ giết chết ứng dụng này bởi người dùng sẽ chuyển sang sử dụng các dịch vụ thay thế được miễn phí khác.

Chính vì vậy, mới đây hãng China Unicom, mạng viễn thông lớn thứ hai ở nước này đã công bố bắt tay với WeChat đưa ra gói cước riêng cho WeChat.

Hiện tại, mô hình mà ông Nam đề cập đã được triển khai ở một số quốc gia. Năm ngoái, nhà mạng Tây Ban Nha là Yoigo áp đặt phụ phí cho OTT. Trong khi đó, AT&T và Verizon Wireless, hai nhà mạng lớn nhất của Mỹ, đã tung ra gói cước dữ liệu mới có sự hấp dẫn hơn so với dịch vụ OTT như Viber nhằm thu hút sự quan tâm trở lại của người dùng.

Một giải pháp khác mà ông Nam đề cập là nhà mạng hoàn toàn có thể phát triển riêng dịch vụ OTT của chính mình. Đây là giải pháp có khả năng làm giảm doanh thu của nhà mạng nhưng lại giúp họ giữ chân khách hàng và thậm chí thu hút thêm thuê bao từ các mạng viễn thông khác.

Không đưa ra các giải pháp cụ thể, ông Trần Anh Tuấn, chuyên gia viễn thông của hãng Siemens Enterprise Communications, cho rằng Nhà nước không nên can thiệp bằng các biện pháp hành chính mà nên để các doanh nghiệp tự thỏa thuận dựa trên nguyên tắc bảo đảm quyền lợi của người tiêu dùng.

Theo ông Tuấn, Nhà nước chỉ nên quản lý ở mặt an ninh thông tin là buộc các công ty viễn thông hay công ty cung cấp ứng dụng OTT bảo vệ an ninh thông tin cá nhân cho người dùng.

Thực tế, hiện nay hầu như chính phủ các nước đều không quản lý ứng dụng OTT. Không những vậy họ còn tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tự do thỏa hiệp với nhau.

Bài viết liên quan