Phía sau bức tranh đẹp xuất - nhập khẩu

Dù kinh tế đang phải đối mặt với những thách thức lớn, nhưng xuất - nhập khẩu vẫn liên tục gây bất ngờ với những con số hết sức khả quan. Tuy nhiên, ẩn sau bức tranh đẹp đó vẫn là căn bệnh của nền kinh tế nước ta.

Vượt xa kỳ vọng

Nếu nhìn vào các số liệu thống kê được công bố từ đầu năm đến nay, có lẽ các nhà quản lý của nước ta đã không ít lần bị “giật mình” về những kết quả tốt khó có thể ngờ tới trong lĩnh vực xuất nhập khẩu. Đó là, ngay trong tháng mở màn năm nay, trong khi ước tính kim ngạch xuất khẩu chỉ đạt 6,5 tỉ đô la Mỹ, nhưng thực tế cho thấy là đã đạt 7,095 tỉ đô la Mỹ, cao hơn 595 triệu đô la Mỹ, tức 9,2%.

Từ đó đến nay, không có tháng nào các nhà quản lý không bị “việt vị” kiểu như vậy. Trong đó, có tới ba tháng mức ước tính thấp hơn thực hiện 0,5-0,6 tỉ đô la Mỹ (tháng 5, 7 và 8). Tính chung lại, tổng mức ước tính “nhầm” của các nhà quản lý đã lên tới con số 3,2 tỉ đô la Mỹ. Trong khi đó, ở đầu vào nhập khẩu, con số ước tính tuy cũng có những tháng cao hơn, nhưng lại có những tháng thấp hơn, cho nên san đi bù lại thì các nhà quản lý đã ước tính khớp với kim ngạch thực hiện.

Chính vì vậy, cho tới thời điểm này, tổng kim ngạch xuất khẩu chín tháng đã đạt 83,789 tỉ đô la Mỹ, trong khi tổng kim ngạch nhập khẩu chỉ mới đạt 83,755 tỉ đô la Mỹ.

Đương nhiên đây là kết quả vượt rất xa kỳ vọng, bởi kim ngạch xuất khẩu đã tăng 18,9%, trong khi kim ngạch nhập khẩu chỉ tăng 6,6% so với cùng kỳ, nên đã chuyển sang xuất siêu (cho dù là không đáng kể), trong khi mục tiêu đề ra cho cả năm là tăng xuất khẩu 12-13% và hạn chế nhịp độ tăng của nhập khẩu ở mức 14,1% để kiềm chế nhập siêu ở mức 11,5-12%.

Rõ ràng, hoàn toàn có thể hy vọng năm 2012 sẽ là năm đầu tiên trong vòng 20 năm trở lại đây chúng ta có được cán cân thương mại cân bằng.

Bệnh tiềm ẩn

Tuy nhiên, phía sau bức tranh đẹp này, vẫn thấp thoáng những triệu chứng một căn bệnh của nền kinh tế. Vấn đề đặt ra hiện nay là, trong khi xuất nhập khẩu đạt được những kết quả rất ấn tượng thì nhịp độ tăng trưởng kinh tế vẫn đang trên đà tụt dốc, đồng nghĩa với động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của “đoàn tàu xuất khẩu” đang trên đà suy giảm. Các kết quả tính toán từ các số liệu thống kê cho thấy, hệ số bình quân giữa nhịp độ tăng trưởng xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế trong thập kỷ vừa qua chỉ là 2,41 lần (17,46%/năm so với 7,25%/năm), trong khi con số này năm 2011 đã tăng vọt lên 5,8 lần (34,15% so với 5,89%), còn chín tháng đầu năm nay là 4 lần (18,9% so với 4,73%).

Đây là điều chắc chắn các nhà quản lý không thể không quan tâm, bởi cái mà phát triển xuất khẩu hướng tới không có gì khác ngoài mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Nhìn kỹ hơn sau những con số đẹp, sẽ thấy mặc dù đã tăng lượng xuất khẩu không ít mặt hàng nhưng giá xuất khẩu lại giảm nhiều. Điển hình trên phương diện này là xuất khẩu các mặt hàng nông sản. Các kết quả tính toán từ bảy mặt hàng nông sản chủ yếu có số liệu thống kê về lượng và giá trị xuất khẩu là gạo, cà phê, cao su, điều, khoai mì, hạt tiêu và chè chín tháng qua cho thấy, để tăng kim ngạch 7,1% và đạt 10,76 tỉ đô la Mỹ, chúng ta phải tăng lượng xuất khẩu từ 9,9 triệu tấn lên 12,24 triệu tấn, tức là tăng 23,6%.

Do vậy, nếu quy về giá cùng kỳ năm 2011, chúng ta đã bị thiệt về giá tới 1,81 tỉ đô la Mỹ, tức 16,9% kim ngạch xuất khẩu. Có nghĩa là, nếu không có sự thua thiệt về giá như vậy, xuất khẩu bảy mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ yếu này trong chín tháng qua lẽ ra đã tăng 25,2%, chứ không phải chỉ là 7,1% như thực tế. Dĩ nhiên điều này cũng nằm trong xu hướng giảm giá chung của thế giới, nhưng không thể phủ nhận phần lớn là do chiến lược về giá thiếu khôn ngoan của các nhà xuất khẩu gạo và nông sản. (Xem bài Xuất khẩu gạo 2012: thương ai trót “lỡ chuyến đò” trên TBKTSG số 17-2012, ra ngày 19-4-2012).

Ngoài ra, trong khi kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng điện thoại di động, máy ảnh, máy quay phim đã tạo ra sự đột biến trong cán cân thương mại của năm nay (đạt 9,6 tỉ đô la Mỹ trong chín tháng, tăng 127% so với cùng kỳ năm 2011 và chiếm khoảng 40% tổng mức tăng của kim ngạch xuất khẩu), thì các doanh nghiệp nội địa hầu như không chen chân được vào chuỗi cung ứng này (xem bài Chen vào đâu trong chuỗi cung ứng Samsung? trên TBKTSG số 35-2012, ra ngày 23-8-2012).



Nguồn: Tổng cục Thống kê
Nguồn: Tổng cục Thống kê

Bài viết liên quan