Khoảng cách ở khu thương mại tự do Thượng Hải

Trên cổng vào Thượng Hải FTZ. Ảnh: BÁO SCMP
Trên cổng vào Thượng Hải FTZ. Ảnh: BÁO SCMP

Chủ nhật vừa qua Trung Quốc đã chính thức khởi động khu thương mại tự do thí điểm tại Thượng Hải (China Shanghai Pilot Free Trade Zone), gọi tắt là Thượng Hải FTZ, trong một nỗ lực thí nghiệm các chính sách cải tổ hoạt động kinh tế - tài chính nhằm đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới. Tuy nhiên, giữa tham vọng và thực tế dường như vẫn còn khoảng cách lớn.

Theo báo chí Trung Quốc, Thượng Hải FTZ là một khu vực rộng 28,78 ki lô mét vuông ở khu Phố Đông-Thượng Hải, và ngay trong ngày khai trương đã có 25 doanh nghiệp Trung Quốc và nước ngoài được cấp giấy phép hoạt động trong khu thương mại này.

Trước đó, hôm thứ Sáu, Quốc vụ viện, tức Chính phủ Trung Quốc cũng đã công bố đại thể các quy định pháp lý điều hành Thượng Hải FTZ, đặt ra các mục tiêu nâng cấp các dịch vụ tài chính, thúc đẩy thương mại và cải tiến sự điều hành hành chính để thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào 18 lĩnh vực dịch vụ hiện vẫn đang bị kiểm soát chặt ở nội địa Trung Quốc. Đáng chú ý là tại khu thương mại này, nhà đầu tư nước ngoài sẽ được tạo điều kiện dễ dàng trong việc lập doanh nghiệp, được di chuyển vốn liếng ra vào với rất ít hạn chế, và các ngân hàng - chứ không phải chính phủ - được tự ấn định lãi suất.

Báo chí Trung Quốc cho rằng, nếu Thâm Quyến, khu chế xuất đầu tiên thành lập năm 1980, nhắm tới việc kết hợp lao động giá rẻ của Trung Quốc với vốn liếng và công nghệ nước ngoài để xây dựng nền công nghiệp chế tạo cho đất nước thì Thượng Hải FTZ sẽ là khu thương mại tự do đầu tiên nhắm tới thúc đẩy các ngành kinh tế dịch vụ như tài chính-ngân hàng, đào tạo nhân lực, dịch vụ cung ứng... lên ngang tầm các nền kinh tế phát triển. Trong một bài viết gần đây trên báo Anh The Financial Times, Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường cho biết: “Chúng tôi sẽ tìm hiểu những cách thức mới để mở cửa Trung Quốc cho thế giới bên ngoài và khu thương mại tự do thí điểm ở Thượng Hải là một trường hợp như vậy”. Ông Lý được coi là người “đỡ đầu” cho khu thương mại này dù có ý kiến phản đối của các thành phần cứng rắn trong ban lãnh đạo Trung Quốc.

Đặc biệt, bên cạnh Hồng Kông, Thượng Hải FTZ sẽ là trung tâm giao dịch tài chính sử dụng đồng nhân dân tệ nhằm thử nghiệm tính chất chuyển đổi tự do của đồng tiền này trên lộ trình biến nhân dân tệ thành phương tiện thanh toán và dự trữ quốc tế như đồng đô la Mỹ. Để làm được điều đó, Trung Quốc sẽ thả nổi tỷ giá tại Thượng Hải FTZ, để cho thị trường ấn định tỷ giá. Ngoài ra, báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP), doanh nghiệp trong Thượng Hải FTZ sẽ được tiếp cận không hạn chế các trang mạng “bị cấm” như Facebook, Twitter, YouTube, The New York Times...; tuy nhiên, Tân hoa xã lập tức khẳng định chính sách quản lý Internet của Trung Quốc sẽ không có thay đổi gì dù trong hay ngoài Thượng Hải FTZ.

Phát biểu tại lễ khai trương, Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Cao Hồ Thành nói rằng, Trung Quốc hy vọng Thượng Hải FTZ sẽ là “cánh đồng thử nghiệm các chương trình cải cách kinh tế và thúc đẩy phát triển kinh tế trên cả nước”; các chính sách ở Thượng Hải FTZ sẽ được tổng kết sau ba năm thực hiện và nếu thành công sẽ được nhân rộng ra cả nước.

Tuy vậy, hiện thời vẫn chưa có thông tin chi tiết về các chính sách mang tính cải tổ sẽ áp dụng ở Thượng Hải FTZ. Giới phân tích kinh tế đặc biệt hoài nghi các tuyên bố thả nổi lãi suất và nới lỏng việc kiểm soát dòng vốn ra vào khu thương mại Thượng Hải FTZ. Trên báo SCMP xuất bản tại Hồng Kông, chuyên gia Tom Holland lưu ý, Chính phủ Trung Quốc chỉ tuyên bố tỷ giá, lãi suất và dòng vốn sẽ được nới lỏng “chừng nào rủi ro được kiểm soát”; nghĩa là tại Thượng Hải FTZ, lãi suất vẫn chưa hề được tự do như ở Hồng Kông.

Ông Holland cho rằng, nếu thả nổi lãi suất, chắc chắn các ngân hàng trong khu thương mại tự do sẽ cạnh tranh huy động vốn với lãi suất cao hơn, và người dân và doanh nghiệp sẽ rút tiền từ các nơi khác, để tới Thượng Hải FTZ để hưởng lợi từ chênh lệch lãi suất. Hiện nay, Chính phủ Trung Quốc đang áp dụng một biểu lãi suất thấp một cách giả tạo, tiền gửi kỳ hạn từ ba tháng trở lên được hưởng lãi suất 2,6%/năm, bằng với tốc độ lạm phát, lãi suất tiền gửi không kỳ hạn chỉ là 0,35%/năm. Nhờ chính sách lãi suất này, các ngân hàng Trung Quốc có được nguồn vốn giá rẻ để cung cấp cho các doanh nghiệp nhà nước phát triển trong khi người dân thường bị thiệt thòi rất nhiều.

Chênh lệch lãi suất trong và ngoài Thượng Hải FTZ chắc chắn sẽ gây nguy hại cho toàn bộ hệ thống tài chính rất mong manh của Trung Quốc nội địa nên cam kết của Chính phủ Trung Quốc khó mà thực hiện được, theo nhà bình luận Tom Holland.

Tình hình cũng tương tự với vấn đề tỷ giá. Hiện tỷ giá giữa đồng nhân dân tệ Trung Quốc với đô la Mỹ được kiểm soát chặt, chỉ tăng giảm trong biên độ do Ngân hàng Trung ương Trung Quốc ấn định hàng ngày. Nếu bãi bỏ hoặc nới lỏng sự kiểm soát, đồng nhân dân tệ chắc chắn sẽ tăng giá theo giá trị thực của nó, và chắc chắn sẽ cản trở hoạt động xuất khẩu của nước này. Còn nếu duy trì tình trạng “một đất nước, hai tỷ giá” thì nền kinh tế sẽ phải đối mặt với nhiều hệ lụy nguy hiểm khác.

Trong bài bình luận dưới nhan đề “Cải cách với đặc điểm Trung Quốc”, báo New York Times ra ngày 28-9 nhận định: “Liệu Thượng Hải có dẫn tới những sự thay đổi rộng lớn hơn nay không còn tùy thuộc vào chuyện chính quyền sẽ nới lỏng kiểm soát được bao nhiêu. Các nhà kinh tế cũng nghi vấn, liệu Trung Quốc hoặc bất kỳ nước nào khác có thể điều hành hiệu quả dòng tiền luân chuyển giữa khu kinh tế này với phần còn lại của đất nước hay không”.

Bài viết liên quan