Trao quyền

Việc thiếu quyền hạn điều tra khiến UBCK bị hạn chế trong việc đánh giá kịp thời mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm trong hoạt động chứng khoán. Ảnh: THANH TAO
Việc thiếu quyền hạn điều tra khiến UBCK bị hạn chế trong việc đánh giá kịp thời mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm trong hoạt động chứng khoán. Ảnh: THANH TAO

Tuần qua, thị trường chứng khoán Việt Nam xôn xao việc Bộ Tài chính đề nghị, trong công văn góp ý gửi Ban soạn thảo Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi, trao quyền khởi tố hình sự, điều tra ban đầu cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCK) đối với ba tội danh liên quan tới hoạt động chứng khoán được quy định trong Bộ luật Hình sự sửa đổi bổ sung năm 2009 (điều 181a; 181b, 181c).

Đây không phải là lần đầu ý kiến nâng cấp quyền quản lý của UBCK được đề xuất. Với mục tiêu đưa thẩm quyền và chức năng hoạt động của UBCK theo sát thông lệ quốc tế, năm 2010, các chuyên gia chứng khoán và đại biểu Quốc hội đã thảo luận về vấn đề này trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán.

Trong những năm gần đây, đặc biệt là năm 2012, tình hình thị trường chứng khoán Việt Nam diễn biến khá phức tạp. Liên tiếp nhiều sai phạm nghiêm trọng xảy ra tại các công ty chứng khoán cũng như nhiều tổ chức tài chính nhưng phải đợi tới khi cơ quan công an can thiệp thì UBCK mới có phản ứng chính thức để cảnh báo thị trường. Các sự cố tung tin đồn thất thiệt nhằm trục lợi cá nhân, gây ảnh hưởng tiêu cực tới thị trường chứng khoán diễn ra khá thường xuyên.

Trong bối cảnh đó, phản ứng của UBCK cũng như hai sở giao dịch chứng khoán khá chậm khiến cho thị trường chứng khoán nói chung và nhà đầu tư trực tiếp chịu rất nhiều thiệt hại. Việc thiếu quyền hạn điều tra khiến UBCK bị hạn chế trong việc đánh giá kịp thời mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm trong hoạt động chứng khoán. Bên cạnh đó, hình thức xử phạt hành chính với những sai phạm trên thị trường dường như không hiệu quả khi mức phạt không đủ sức răn đe. Ngay cả việc nâng mức phạt tối đa lên 2 tỉ đồng (đối với tổ chức) được áp dụng trong Nghị định 108/2013/NĐ-CP mới ban hành ngày 23-9-2013 vừa rồi cũng sẽ không đảm bảo giảm bớt được các hành vi gian lận trong chứng khoán và cũng không giúp được UBCK quản lý, giám sát các hoạt động chứng khoán hiệu quả và kịp thời hơn.

Cuối cùng, ba điều luật về tội phạm trong hoạt động chứng khoán trong Bộ luật Hình sự bổ sung 2009 cho tới nay vẫn là một “quả bóng” chưa được ai “đá”. Các cơ quan điều tra như viện kiểm sát và công an thì chưa đủ chuyên môn và thông tin cần thiết để điều tra. Trong khi đó, UBCK với đầy đủ chức năng cũng như hiểu biết về thị trường thì lại thiếu quyền hạn. Do đó, các quyết định xử phạt cũng như cảnh cáo của UBCK xảy ra khá chậm so với diễn biến của thị trường.

UBCK với đầy đủ chức năng cũng như hiểu biết về thị trường thì lại thiếu quyền hạn. Do đó, các quyết định xử phạt cũng như cảnh cáo của UBCK xảy ra khá chậm so với diễn biến của thị trường.

Do vậy, việc Bộ Tài chính trực tiếp gửi góp ý xin trao quyền khởi tố hình sự và điều tra ban đầu cho UBCK thể hiện rõ quyết tâm của bộ trong việc chủ động giao cho UBCK giám sát và xử lý những sai phạm trong hoạt động chứng khoán. Với công cụ pháp luật được bổ sung cho UBCK, không những các đối tượng tham gia thị trường chứng khoán phải e dè và hoạt động có tổ chức hơn, mà còn có thể giúp cơ quan này chủ động phản ứng kịp thời và nhanh nhạy hơn với những diễn biến của thị trường trước những tin tức thất thiệt, hành vi sai phạm.

Việc giao quyền khởi tố hình sự cho một cơ quan ngoài viện kiểm sát và công an cũng không phải là chưa có tiền lệ. Chưa kể những đơn vị trực thuộc Bộ Quốc phòng, Tổng cục Hải quan (trực thuộc Bộ Tài chính) và Cục Kiểm lâm (trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) đều được giao quyền khởi tố và điều tra hình sự trong phạm vi lĩnh vực hoạt động của mình nhằm thực hiện hiệu quả vai trò đặc thù của mỗi cơ quan.

Trái ngược với những lo ngại về sự phụ thuộc của UBCK đối với Bộ Tài chính ngay cả khi được “trao quyền”, nếu UBCK được bổ sung quyền khởi tố hình sự và điều tra các hành vi phạm tội trong hoạt động chứng khoán, cơ quan này sẽ phải thực hiện các quy định về khởi tố cũng như điều tra theo Bộ luật Tố tụng hình sự như các cơ quan điều tra khác.

Thực tế cho thấy, trước năm 2002, Tổng cục Hải quan là một cơ quan trực thuộc Chính phủ. Sau khi sáp nhập thành một cơ quan thuộc Bộ Tài chính, hoạt động và quyền hạn (cụ thể là quyền khởi tố và điều tra hình sự) của Tổng cục Hải quan vẫn được giữ nguyên và không ảnh hưởng gì tới hoạt động hải quan.

Việc bổ sung quyền khởi tố hình sự và điều tra ban đầu cho UBCK vào trong Bộ luật Tố tụng hình sự tất nhiên sẽ đòi hỏi phải sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản pháp luật có liên quan (Luật Chứng khoán, các nghị định dưới luật có liên quan) để đảm bảo tính nhất quán giúp UBCK thực hiện được công cụ pháp luật mới với hiệu quả tối đa. Trách nhiệm của UBCK đối với hoạt động tố tụng và điều tra hình sự trong lĩnh vực chứng khoán cũng cần được làm rõ và xây dựng cụ thể, qua đó, thể hiện đúng vai trò và quyền hạn của UBCK đối với thị trường chứng khoán.

Bài viết liên quan